Question Tags Konu Anlatımı




Bu dersimizde “onaylama soruları” olarak bilinen question tags veya diğer adıyla, tag questions konusunu işliyoruz. Onaylama sorusu ile kastedilen şey, bir cümleyi söyledikten sonra karşı tarafın onayını almak için sorduğumuz, “öyle değil mi, olmaz mı?” şeklindeki sorular. Türkçede biz bunu sadece bu iki soru kalıbıyla sorarak hemen her cümleye uyarlayabiliyoruz ancak maalesef İngilizcede işler böyle değil. İngilizcede bir cümlenin sonuna onaylama sorusunu eklerken üç şeye bakıyoruz: cümlenin zamanı, cümlenin türü, (yani olumlu ya da olumsuz olması) ve cümlenin öznesi. Bu üç bilgiden yola çıkarak her cümlenin sonuna, o cümleye uygun bir onaylama sorusu getirebiliriz.

Mesela ilk olarak çok basit bir şimdiki zaman cümlesiyle başlayalım ve “O şu anda havuzda yüzüyor, öyle değil mi?” demeye çalışalım. Esas cümlemiz şu:
She is swimming in the pool right now…

Onaylama sorusunu oluştururken ilk olarak cümlenin zamanına bakıyoruz demiştik. Bunun sebebi ise cümledeki yardımcı fiili bularak onaylama sorusunda kullanacak olmamız. Bu cümle şimdiki zamanda ve yardımcı fiili de “is” kelimesi. Öyleyse hemen peşinden “is” kelimesini yazalım:
She is swimming in the pool right now, is…

İkinci olarak cümlenin türüne, yani olumlu ya da olumsuz olmasına bakıyoruz. Bunun sebebi ise az önce cümlenin devamına yazdığımız yardımcı fiili buna göre değiştirecek olmamız. Dolayısıyla onaylama sorusu kısmında, esas cümlede geçen yardımcı fiilimizi olumluysa olumsuz, olumsuzsa olumlu yapıyoruz; yani tam tersine çeviriyoruz. Bu örnekte esas cümlemiz olumlu bir cümle olduğundan is yardımcı fiilini isn’t şekline dönüştürmemiz gerekiyor:
She is swimming in the pool right now, isn’t…

Son olarak ise özneye bakıyoruz demiştik. Esas cümlenin öznesi she kelimesi ve bu özneyi aynen alarak onaylama sorusunun sonuna yazıyoruz:
She is swimming in the pool right now, isn’t she?

Aynı özneyi onaylama sorusuna da yazıyoruz diye düşünebilirsiniz ama onaylama sorularında bizi bir sürpriz daha bekliyor. Esas cümlemizin öznesi bu örnekteki gibi she kelimesi, yani bir kişi zamiri değil de, Mary, Susan veya my sister gibi bir kelime olsaydı bile onaylama sorusu kısmında yine mutlaka bir kişi zamiri kullanmamız gerekirdi. Yani özetle, onaylama sorusu kısmında asla özel bir ad kullanmıyoruz, yalnızca kişi zamiri kullanıyoruz. I, you, we, they, he, she, it kişi zamirlerinden hangisini seçeceğimizi de cümlenin öznesine bakarak belirliyoruz. Mesela şöyle bir cümlemiz olsun ve biz bu cümleye bir onaylama sorusu ekliyor olalım:
Her father always comes home late. – Onun babası eve hep geç gelir.

Onaylama sorusu kısmına “her father” yazamayacağımız için bir kişi zamiri seçmek zorundayız. Pek çok babanın erkek olduğunu düşünerek bu kısımda “he” kelimesini kullanacağız:
Her father always comes home late, ……….. he?

Şimdi ise cümlemizin zamanına uygun olan yardımcı fiili bulup ters çevirerek boşluğa getireceğiz ancak, bu olumlu bir geniş zaman cümlesi olduğundan ve geniş zamanda olumlu cümlede yardımcı fiil kullanılmadığından ilk örneğimizdeki kadar şanslı değiliz. Yine de biz geniş zamanın yardımcı fiillerinin do ve does sözcükleri olduğunu biliyoruz ve bu ikisinden birini seçip ters çevirerek boşluğa getirebiliriz. Peki ama hangisini? Bunun için yine özneye bakıyoruz. Cümlede tekil bir özne kullanıldığı için does kelimesini tercih edeceğiz ve ters çevirerek getireceğiz:
Her father always comes home late, doesn’t he?

Benzer durum, olumlu cümlede yardımcı fiil kullanılmayan –dili geçmiş zamanda da yaşanıyor. Mesela şu cümleye bir onaylama sorusu ekliyor olalım:
Some of the students knew the answer. – Öğrencilerin bazıları cevabı bildi.

Her ne kadar cümlede yardımcı fiil geçmese de –dili geçmiş zamanın yardımcı fiilinin “did” kelimesi olduğunu biliyoruz. Dolayısıyla onaylama sorumuzu kurarken önce bir virgül koyuyoruz, ardından da did sözcüğünü ters çevirerek getiriyoruz:
Some of the students knew the answer, didn’t ……….. ?

Onaylama sorusu kısmına yalnızca kişi zamiri getirebileceğimizden bahsetmiştim. Öznemiz olan “some of the students” yani “öğrencilerin bazıları” kısmını karşılamak için “he” veya “she” sözcüklerini kullanamayız çünkü hem tek bir öğrenciden bahsedilmiyor hem de öğrencilerin cinsiyetleri belirtilmemiş. Bu yüzden they kelimesini kullanmak uygun olacak:
Some of the students knew the answer, didn’t they?

Esas cümlemiz bunlar gibi olumlu değil de olumsuz bir cümle olsaydı işimiz çok daha basit olurdu çünkü olumsuz cümlede yardımcı fiiller tüm çıplaklığıyla ortada oluyor. Örneğin, “O henüz kahvaltı yapmadı, öyle değil mi?” cümlesinde bize düşen tek şey yardımcı fiili bulup ters çevirmek ve yanına özneyi yazmak. Yani şöyle:
She hasn’t eaten breakfast yet, has she?

Buraya kadar da her şey tamam ama içinde birden fazla yardımcı fiilin kullanıldığı zamanlar da var. Mesela devam eden yakın geçmiş zaman buna bir örnek. Bu zamanda have/has yardımcı fiillerinin yanı sıra been kelimesini de kullanıyorduk. İşte bu tür zamanlardaki cümlelerin onaylama sorularını yaparken daima ilk sıradaki yardımcı fiili dikkate alıyoruz. Örnekleri inceleyelim:
Aralıksız iki saattir uyuyor, öyle değil mi? – He has been sleeping for two straight hours, hasn’t he?
Şehir merkezinde bir otelde kalıyor olacaksın, öyle değil mi? – You will be staying at a hotel downtown, won’t you?
Öğlene kadar varmış olacaklar, öyle değil mi? – They will have arrived by noon, won’t they?

Bir de olumlu gibi görünüp aslında olumsuz olan cümleler var ki bunlara da olumsuz cümle muamelesi yapıyoruz. Mesela never kelimesinin böyle bir işlevi vardı. İçinde never geçen cümleler yapıca olumlu olsa da anlamca olumsuz oluyorlardı. “Tag questions” konusunda, esas olan niyettir diyerek cümlenin yapısını değil anlamını dikkate alıyoruz. Mesela şu cümleye bir onaylama sorusu eklemeye çalışalım:
Öğretmenimiz asla hata yapmaz. – Our teacher never makes a mistake.

Yapı olarak gayet olumlu görünüyor, hatta fiilimiz sadece olumlu cümlede gelen –s takısını bile almış ama aslında o bir olumsuz cümle. Dolayısıyla onaylama sorusu da şu şekilde oluyor:
Our teacher never makes a mistake, does he? – Öğretmenimiz asla hata yapmaz, öyle değil mi?

Benzer bir durum, 61. derste bahsettiğim, olumsuzluk anlamı katan zarflarla da yaşanıyor. Hatırlarsanız, “neredeyse hiç” anlamını veren barely, rarely, scarcely gibi zarflarımız vardı ve bunlarla kurulan cümleler olumsuz bir anlama sahip oluyordu. Dolayısıyla onaylama sorusu yapmak için ters çevrildiklerinde onaylama sorusu kısımları olumlu oluyor. Şu örneğe bakın:
O neredeyse hiç gülümsemez, öyle değil mi? – He barely smiles, does he?

İngilizcede sadece zaman cümleleri yok; “modals” adını verdiğimiz kip cümleleri, emir cümleleri ve içinde there ifadesinin geçtiği cümleler de var. Tabi ki bu cümlelerin de onaylama soruları oluyor. Aslında modal cümlelerinde işimiz çok basit çünkü must, should, can, could gibi sözcüklerin kendileri yardımcı fiil gibi davranarak yanlarına not sözcüğünü alabiliyor. Örnekleri inceleyelim:
Güneş kremi kullanmalıyız, öyle değil mi? – We should use a sunscreen, shouldn’t we?
Kendisine bir bilgisayar satın almalı, öyle değil mi? – She must buy herself a computer, mustn’t she?
Geç kalabilirler, öyle değil mi? – They may be late, mayn’t they?

Mayn’t kelimesiyle ilgili bir sorun var… Olasılık anlamını katmak için might sözcüğünü de kullanabiliyorduk. Onunla deneyelim:
They might be late, mightn’t they?

Bu kullanım da doğru olmadı… Dikkat ederseniz onaylama sorularında “not” kısmını hep kısaltarak yazdık. Yani , “is not he”, “do not they” gibi onaylama soruları kullanmadık, çünkü onaylama soruları hep kısaltılarak yazılıp ve okunuyor. May ve might kelimelerinin ise bu şekilde kısaltılarak mayn’t veya mightn’t şeklinde bir kullanımı yok. Dolayısıyla bunlarla onaylama sorusu kuramıyoruz ve onun yerine, “Sence de öyle değil mi?” veya “Bana katılmıyor musun?” gibi anlamlara gelen  “Don’t you think so?”, “Don’t you agree?” gibi genel ifadeler kullanıyoruz.

Olumlu ve olumsuz emir – rica cümlelerinin onaylama sorularında genellikle “will you” ifadesini kullanıyoruz. Örneklere bakalım:
Lütfen telefonu cevapla, olur mu? – Please answer the phone, will you?
Öğünler arasında yeme, olur mu? – Don’t eat between the meals, will you?
Bunu sakın bir daha yapma, olur mu? – Never do this again, will you?

Olumlu emir cümlelerine kibarlık katmak amacıyla would you, could you onaylama sorularını da kullanabiliyoruz:
Lütfen bizi havaalanından arabayla al, olur mu? – Please pick us up at the airport, would you?

“Var” anlamına gelen there ile başlayan cümlelerin onaylama sorularında özneyi yazdığımız konuma yine there kelimesini yazıyoruz. Örnekleri inceleyelim:
Gökyüzünde bir gökkuşağı var, öyle değil mi? – There is a rainbow in the sky, isn’t there?
Arabanın bir sorunu vardı, öyle değil mi? – There was a problem with the car, wasn’t there?

Cümlemizin öznesi this, that, these ve those işaret zamirlerinden biriyse, onaylama sorusu kısmında this ve that sözcükleri için it, these ve those sözcükleri için ise they zamirini kullanıyoruz. Yine örneklere bakalım:
Bu sizin eviniz, öyle değil mi? – This is your house, isn’t it?
Şunlar sizin kovanlarınız, öyle değil mi? – Those are your hives, aren’t they?

Cümlemizin öznesi, “birisi, hiç kimse, herkes” gibi bir belgisiz zamir ise, biraz tuhaf gelse de onaylama sorusu kısmında hep “they” kelimesini kullanıyoruz. Şu örneklere bakalım:
Eve birisi girdi, öyle değil mi? – Somebody entered the house, didn’t they?
Hiç kimse mükemmel değildir, öyle değil mi? – Nobody is perfect, are they?
Herkes mutluydu, öyle değil mi? – Everybody was happy, weren’t they?

İngilizcede amn’t diye bir kullanım olmadığı için, öznesi “I” sözcüğü olan ve peşinden “am” yardımcı fiili gelen bir cümlenin onaylama sorusunu yaparken “aren’t” sözcüğünden yardım alıyoruz. Şu örneğe bakalım:
Ben senin arkadaşınım, öyle değil mi? – I am your friend, aren’t I?

Daha resmi olan ve kullanmamanızı tavsiye ettiğim şu yapıyı da duymanız mümkün:
I am your friend, am I not?

Bazen iç içe geçmiş bir temel cümle ve bir yan cümleden oluşan bir bütünün onaylama sorusunu sormak isteyebiliriz. Bu tür bir kombinasyonda daima temel cümleyi esas alıyoruz ve onaylama sorusunu ona göre şekillendiriyoruz. Örneğin, “Kupayı kazanmış olduğumuzu bilmiyorlardı.” cümlesine bakalım:
They didn’t know we had won the cup.

Temel cümlemiz “bilmiyorlardı” kısmı, yan cümlemiz ise “kupayı kazanmış” olmamız. Temel cümlemiz –dili geçmiş zamanda olduğu için onu referans alıyoruz ve şöyle diyoruz:
They didn’t know we had won the cup, did they?
35. derste öğrendiğimiz let’s kalıbıyla kurulan olumlu ve olumsuz öneri cümlelerinin her ikisinin onaylama sorusunu da shall sözcüğü ile kuruyoruz.
Bu gece dışarı çıkalım, olur mu? – Let’s go out tonight, shall we?
Burada beklemeyelim, olur mu? – Let’s not wait here, shall we?

İngilizcede “sahip olmak” anlamına gelen have fiili, Amerikan ve İngiliz İngilizcelerinde sadece have/has veya have got/has got şeklinde söylenebiliyor. İngiliz kullanımı olan have got/has got söz konusu olduğunda, onaylama sorusu da haven’t got/hasn’t got şeklinde oluyor:
Senin eski bir radyon var, öyle değil mi? – You have got an old radio, haven’t you?
Sağ kolunda bir dövmesi var, öyle değil mi? – She has got a tattoo on her right arm, hasn’t she?

Aynı cümleleri Amerikan İngilizcesinde söyleseydik, have fiiline normal bir fiil muamelesi yapılırdı ve bu cümleler geniş zamanda olduğu için geniş zamanın yardımcı fiillerinden faydalanılırdı. Yani şöyle:
You have an old radio, don’t you?
She has a tattoo on her right arm, doesn’t she?

Çok nadir de olsa İngilizcede bazen onaylama sorusu kısmındaki yardımcı fiilin ters çevrilmediği durumlara şahit olabilirsiniz. Bunlar daha çok bir ima, sevinç ya da sinirlenme gibi duygusal bir hal vurgulanmak istenildiğinde oluyor. Örnekler üzerinden gidelim:

She knows what she is talking about, does she? – O neyden bahsettiğinin farkında, öyle değil mi?

Bu cümlede bir ima var.
She wants to break up with me, does she? – O benden ayrılmak istiyor, öyle değil mi?
Belli ki o istemiyor ve sinirlenmiş.

You have been the champion, have you? – Şampiyon siz oldunuz, öyle değil mi?
Sevinç hali söz konusu.


(Ticari amaç olmadan, PDF dosyasını ve videoları çevrenizle paylaşabilirsiniz.)

Bu yazı Kısa Konu Anlatımı Videoları kategorisine gönderilmiş ve , , , , , , , , , , , ile etiketlenmiş. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Bir Cevap Yazın