Adjective Clauses Konu Anlatımı (Vol. 2)




Bir önceki dersimizde, relative pronouns konusuna giriş yapmış ve who, which, that, when, where, whose, why gibi ilgi zamirlerinin kullanım şeklini ve kullanım yerlerini öğrenmiştik. Eğer o videoyu izlemediyseniz, ileri düzey bir ders olan bu dersten önce mutlaka ona göz atmanızı öneririm, çünkü bu derste adjective clauses ile ilgili detay konuları anlatacağım. Bir önceki derse gitmek için buraya tıklayabilirsiniz. Bu derste işleyeceğimiz konular şunlar:

1. Defining & Non-defining relative pronouns nelerdir?
2. Edat alan fiiller adjective clause içinde nasıl kullanılır?
3. Who mu yoksa whom mu kullanmalıyız?
4. Which ilgi zamiriyle tüm bir cümle nasıl nitelenir?
5. Of which, of whom, of whose nerelerde ve nasıl kullanılır?
6. Relative pronoun cümleden nasıl atılır?
7. Relative pronoun kullanmamak için fiile -ing takısı getirebilir miyiz?

1. Defining & Non-defining relative pronouns nelerdir?
İlk olarak defining ve non-defining olarak geçen, tanımlayan ve tanımlamayan ilgi cümlelerine göz atalım. Bu ikisi arasındaki fark çok basit ve anlaşılır olmasına rağmen sıklıkla karıştırılabiliyor. Bunu karıştırmamanın anahtarı ise, virgül nedir ve nerelerde kullanılır sorusunun cevabını bilmekten geçiyor. Sebebi ise şu; bir ilgi cümlesinde virgül geçiyorsa tanımlamayan, geçmiyorsa tanımlayan olarak adlandırılıyor. Gördüğünüz gibi, burada bir ters orantı var. Bunun ucu ise yine virgüle dayanıyor. Biz hem Türkçede hem de İngilizcede bir cümle içine, cümlede geçen bir kelimeyi tanımlayan ikinci bir cümle yazarken, eğer verdiğimiz bilgi, “olmasa da olur” türünden ek bir bilgiyse bunu virgül içinde yazarız. Olmazsa olmaz tarzından bir bilgiyse, ayırt edilebilmesini sağlayan, yani tanımlayan bir bilgi olduğu için virgül kullanmayız.

Mesela, Türkiye’de “başkomutan” denildiğinde akla yalnızca tek bir isim geldiğinden, beraberinde adını da yazmak istersek bu ekstra bir bilgiye girecektir ve dolayısıyla virgül içinde yazarız. Şu örneğe bakın:
Türkiye’nin başkomutanı, Mustafa Kemal Atatürk, 1881 yılında doğmuştur. – The commander of chief in Turkey, who is Mustafa Kemal Atatürk, was born in 1881. 

Bu cümlede virgülleri koymasaydık Türkiye’nin başka başkomutanları varmış gibi de algılanabilirdi ki böyle bir şey söz konusu değil. Yine bir önceki derste geçen avukat komşumuz Ted’den bahsederken virgül kullanmak ve kullanmamak, cümlemizin iki farklı şekilde anlaşılmasına yol açabilir. İlk önce virgülsüz haline bakalım:
Ted who is a lawyer is my neighbor.  

Virgül kullanılmamasından Ted’in mesleğinin belirtilmesinin gerekli bir bilgi olduğu sonucu çıkıyor. Gerekli olmasının sebebi de, cümleyi söyleyen kişinin Ted isminde başka arkadaşlarının olması olabilir. İşte buna, tanımlayan ilgi cümlesi diyoruz. Bir de virgüllü haline bakalım:
Ted, who is a lawyer, is my neighbor.

Bunu söyleyen kişinin ise ya Ted isminde başka arkadaşı yok, ya da Ted deyince karşısındaki kişi hangi Ted’i kastettiğini hemen anlıyor. Bu yüzden bunu ekstra bir bilgi olarak görmüş ve iki virgül arasına almış. Tabi sözlü dilde tam o kısma geldiğimizde durup “virgül” diye bağıramayacağımızdan tanımlayan ve tanımlamayan ayrımını sadece yazılı dilde yapıyoruz.

Şimdi şu cümleye bakın:
The cars, which were imported from Germany, have arrived today. – Almanyadan ithal edilen arabalar bugün geldi.

Cümlede virgül kullanıldığına dikkat edin. Şimdi sorum geliyor: Bütün arabalar mı Almanya’dan ithal edilmiş yoksa sadece bir kısmı mı?

Virgül kullanıldığına göre arabaların Almanya’dan ithal edilmiş olması, onları diğer arabalardan ayıran önemli bir özellik değil. Tam tersine, ekstra bir bilgi. Demek ki tüm arabalar Almanya’dan ithal edilmiş.

Şöyle bir cümlede de virgülün olması veya olmaması çok şey değiştirebilir:
My mother, who is forty-five years old, took up an English course. – Kırk beş yaşında olan annem, bir İngilizce kursuna yazıldı.

Bu cümlede virgül koymasaydık, sanki birkaç tane annemiz varmış da biz kırk beş yaşında olanı kastediyormuşuz gibi tuhaf bir şey anlaşılırdı.

Bu örnekteki gibi, tanımlamayan (non-defining) adjective clause cümleleri kurarken dikkat etmemiz gereken diğer bir şey ise, which veya who yerine that ilgi zamirini kullanamıyor olmamız. Bu açıdan, son örneğimizde who yerine that kullanmak doğru olmayacaktır:
My mother, that is forty-five years old, took up an English course.

2. Edat alan fiiller adjective clause içinde nasıl kullanılır?
Adjective clause kullanımıyla ilgili olarak değinmek istediğim diğer bir konu ise edat alan fiiller. Ek bilgi veren cümlemizde, edat alan özel fiillerden biri geçiyorsa, oluşturacağımız adjective clause yapısında da bu edata yer veriyoruz. Hatta bu durumda edatı, fiilden hemen sonra yazmanın dışında farklı alternatiflerimiz de mevcut. Mesela şu iki cümleyi birleştirecek olalım:

Bir kitap arıyordum. + Kitabı buldum. = Aradığım kitabı buldum.
I was looking for a book. + I found the book.  

Şimdi bu cümleleri which ve that kullanarak üç farklı şekilde birleştirebiliriz:

Bir kitap arıyordum. + Kitabı buldum. = Aradığım kitabı buldum.
I was looking for a book. + I found the book. =

=

=

I found the book which I was looking for.

I found the book that I was looking for.

I found the book for which I was looking.

Üçüncü cümlede görebildiğiniz gibi, edatı ilgi zamirinden hemen önce getirmek de mümkün. Edatın relative pronoundan hemen önce geldiği bu kullanımda that sözcüğü who ve which kelimelerinin alternatifi olamadığından, üçüncü cümleyi that ile kurmadım. Yani kursaydım şu yanlış bir kullanım olurdu:
I found the book for that I was looking.

Üçüncü kullanımın yazılı dile özgü olduğunun da altını çizmek istiyorum.

Bir de who ile bağlayacağımız, içinde edat geçen bir cümle kuralım ve şöyle diyelim:
Sana bahsettiğim öğrenciler bunlar. – These are the students who I talked to you about.

3. Who mu yoksa Whom mu kullanmalıyız?
Who ilgi zamirinin, son örneğimizde olduğu gibi, cümlenin nesnesine gönderme yaptığı bu tür durumlarda onun yerine kullanabileceğimiz bir ilgi zamiri daha var: whom. Tam da hepsini öğrenmişken, bu da nereden çıktı diye endişe etmeyin, çünkü whom çok resmi bir kullanım ve sözlü dilden çok yazılı dilde tercih ediliyor. Dahası, whom’un kullanıldığı tüm yerlerde who ilgi zamirini de kullanabildiğimiz için, who mu yoksa whom mu kullanmalıyım diye endişe ettiğiniz durumlarda her zaman için who’yu tercih edebilirsiniz. Whom kelimesi “kimi/kime” anlamlarına geldiği için, ilgi zamiri olarak kullanıldığında cümlenin nesnesini niteliyor. Az önceki örneğimizde, öğrenciler cümlenin nesnesi konumunda olduğu için who yerine whom tercih etmek mümkün:
These are the students whom I talked to you about.

Who kelimesinin özneyi nitelediği durumlarda ise whom sözcüğü who’nun alternatifi olamıyor. Şu örneğe bakın:
Bu arazinin sahibi olan adam o. – He is the man who owns this land. He is the man whom owns this land.

4. Which ilgi zamiriyle tüm bir cümle nasıl nitelenir?
Which ilgi zamiri bazen tek başına bir cümleyi niteleyebiliyor. İkinci cümlemizde, ilk cümlede anlatılan durumun tamamı hakkında yorum yaparken bu yöntemi kullanabiliyoruz. Örneğin, son üç gündür hava feci halde sıcak olsun:
The weather has been terribly hot for the past three days.   

İkinci cümlede ise bu durumun öğlenleri dışarı çıkmayı imkansız hale getirdiğinden yakınıyor olalım:
This makes it impossible to go out at noon.

“This/that” gibi bütün bir cümleyi işaret eden bu tür kelimelere atıfta bulunarak bu birleştirmeyi which ile şu şekilde yapabiliriz:
The weather has been terribly hot for the past three days, which makes it impossible to go out at noon.
Son üç gündür hava feci halde sıcak ki bu da öğlenleri dışarı çıkmayı imkansız hale getiriyor.

Bu kullanımın sözlü dilde tercih edildiğini, yazılı dilde bunları this ve that ile uzun uzun yazmak gerektiğini hatırlatmakta fayda var. Yine de yazılı dilde kullanmak istiyorsanız, which kelimesinden önce virgül koymaya özen gösterin.

5. Of which, of whom, of whose nerelerde ve nasıl kullanılır?
Which, whom ve whose ilgi zamirlerini some, any, a few, a little, both, none, all, one gibi nicelik zarflarından sonra, başlarına aitlik bildiren of kelimesini getirerek kullanabiliyoruz. Bu durumda of which, of whom, of whose gibi yapılar ortaya çıkıyor. İnsanlara, hayvanlara, cisimlere özgü bir aitlik belirtme durumlarına göre de içlerinden uygun olanı seçiyoruz. Şu örneğe bakın:
I have got a lot of books, some of which I’ve never read. – Bazılarını hiç okumadığım bir sürü kitabım var.

Bu örnekte kitaptan bahsediyor olduğumuz için of which kullandık. Bir de şuna bakalım:
She needs a few volunteers, all of whom must be seniors. – Tamamı son sınıf öğrencisi olan birkaç gönüllüye ihtiyacı var.

Gönüllüyle bir insan gurubunu kastettiğimizden of whom kullandık. Of whose ile de bir örnek cümle kuralım:
We live in a neighbourhood, one of whose problems is insufficient parking spaces. – Sorunlarından bir tanesi yetersiz otopark yerleri olan bir mahallede yaşıyoruz.

Tüm bu oflu kullanımların genellikle yazılı dilde tercih edildiğini hatırlatır, virgülleri unutmamanızı önemle rica ederim.

6. Relative pronoun cümleden nasıl atılır?
Şu ana kadar ilgi zamirlerini nerelerde kullanabileceğimizi öğrendik. Şimdi ise nerelerde kullanmayabileceğimizi öğreneceğiz. Kullanmamakla kastım, bunların içinde geçtiği cümlelerin daha akıcı bir şekilde telaffuz edilebilmesi için bunları cümleden çıkartmak. Güzel olan şey ise, cümleden çıkartıldıklarında bedenen orada olmasalar da ruhen orada olabilmeleri; yani aynı anlamları verebilmeleri.  Ancak tabi her ilgi zamirini cümleden öyle istediğimiz gibi çıkartamıyoruz. Belirli bazı kurallarımız var.

Mesela ilk kuralımız, cümleden çıkartılabilecek ilgi zamirlerinin sadece who, which, that ve whom ile sınırlı olması. Bunların dışında kalan where, when, whose, why gibi ilgi zamirlerini cümleden çıkartamıyoruz.

Öyleyse yolumuza who, which, that ve whom kelimelerinin cümleden çıkartılma yöntemleriyle devam edelim. Bu yöntemlerden ilki, cümlede “be” fiili ve hallerinden birinin geçiyor olması. Bir cümlede bu ilgi zamirlerinden hemen sonra am, is, are, was, were, be ve been kelimelerinden biri geçiyorsa ve peşlerinden de bir fiil geliyorsa, hem ilgi zamirini hem de be fiilini cezalandırarak cümleden çıkartabiliriz. Şu örnekleri inceleyelim:
Kapıda duran adam postacı.
The man who is standing at the door is the postman.
The man standing at the door is the postman.

Tepemizde uçan büyük kuşu gördün mü?
Did you see the giant bird which was flying on top of us?
Did you see the giant bird flying on top of us?

Geniş zaman ve -dili geçmiş zaman edilgen cümlelerinde de be fiilinin türevleri geçtiğinden, aynı kısaltmaları passive cümlelerin kullanıldığı adjective clauselar üzerinde de yapabiliyoruz. Şu örneklere bakalım:
Bu restoranda servis edilen yemekler berbat.
The food that is served at this restaurant is terrible.
The food served at this restaurant is terrible.

Soyguncular tarafından çalınan altınların bir kısmı bulundu.
Some of the gold which was stolen by the robbers was found.
Some of the gold stolen by the robbers was found.

Tanımlamayan, yani virgüllü ilgi cümleleri kurarken de bu yöntemle kısaltma yapabiliyoruz. Bu durumda cümlemizin özelliğini bozmamak adına, kısaltılmış cümlede de virgüllerimizi koruyoruz. Şu örneğe bakalım:
Wolfgang Amadeus Mozart, who is a well-known composer, died at the age of thirty-five.
Wolfgang Amadeus Mozart, well-known composer, died at the age of thirty-five.

Ünlü besteci Wolfgang Amadeus Mozart, otuz beş yaşında ölmüştür.

Şimdi diğer bir kısaltma yöntemiyle devam edelim. Eğer nesne pozisyonunda bir sözcüğü niteliyorsak ve bu sözcükten hemen sonra da onu niteleyen cümlenin öznesi geliyorsa who, which, that ve whom ilgi zamirlerini cümleden çıkartabiliyoruz. Örneklere bakalım:
İstediğim köpek bu.
This is the dog which I want.
This is the dog I want.

Nesne pozisyonundaki “dog” kelimesinden hemen sonra, onu niteleyen cümlenin öznesi olan “I” sözcüğü geldiği için which’e ihtiyaç kalmadı.

Yardım etmemiz gereken insanlar bunlar.
These are the people who(m) we should help.
These are the people we should help.

Nesne pozisyonundaki “people” kelimesinden hemen sonra, onu niteleyen cümlenin öznesi olan “we” sözcüğü geldiği için who veya whom kullanmaya gerek kalmadı.

7. Relative pronoun kullanmamak için fiile -ing takısı getirebilir miyiz?
Nesne pozisyonundayken nitelediğimiz bu sözcükler, aynı zamanda niteleyen cümlemizin de öznesiyse ve dolayısıyla araya farklı bir özne yazmamışsak bu tür bir kısaltma yapamayız. Şu örneklere bakın:
Geceleyin havlayan köpek bu.
This is the dog which barks at night.
This is the dog barks at night.

Bunlar buraya sürekli gelen insanlar.
These are the people who come here all the time.
These are the people come here all the time.

Ancak bu cümlelerdeki relative pronounları atmanın da bir yöntemi var. Bu yöntemi sadece son iki cümlemizdeki gibi, nitelenen kelimenin geniş zamandaki niteleyen cümlenin öznesi olduğu cümlelerde uygulayabiliyoruz. Bunu yaparken de -ing takısından yardım alıyoruz. Sonuçta cümlelerimiz şu hale geliyor:
This is the dog barking at night.
These are the people coming here all the time.

Bu şekilde kısaltılmış başka örneklere de bakalım:
Nil, Afrika boyunca akan bir nehirdir.
The Nile is a river which flows through Africa.
The Nile is a river flowing through Africa.

Dünya, Güneşin etrafında dönen bir gezegendir.
The Earth is a planet which circles around the sun.
The Earth is a planet circling around the sun.


(Ticari amaç olmadan, PDF dosyasını ve videoları çevrenizle paylaşabilirsiniz.)

Bu yazı Kısa Konu Anlatımı Videoları kategorisine gönderilmiş ve , , , , , , , , , , , , , , , ile etiketlenmiş. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Adjective Clauses Konu Anlatımı (Vol. 2) için 6 cevap

  1. Umut der ki:

    Her site de bulamayacağımız türden bilgiler vermişsiniz teşekkürler hocam.

  2. Umut der ki:

    Non defining’lerde pronoun’lar atılmaz kuralı sözlü dilde de geçerli mi hocam ? Genel eğilim nasıl ?

  3. Cello der ki:

    “These are the students who I talked to you about.”
    Cumlesi,
    “I found the book for which I was looking for”
    Gibi
    “These are the students about who I talked to you.”
    Cumlesine cevrilebiliniyor mu?

Bir Cevap Yazın